Lập Báo Cáo Lưu Chuyển Tiền Tệ Gián Tiếp Theo Thông Tư 99/2025/TT-BTC: Hướng Dẫn 2026

Giới thiệu

Từ ngày 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, kéo theo nhiều thay đổi trong hệ thống tài khoản, chứng từ và cách trình bày báo cáo tài chính. Trong đó, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (BCLCTT) — báo cáo mà nhiều kế toán viên mới vào nghề vẫn e ngại nhất vì phải "vòng" qua lợi nhuận kế toán để suy ra dòng tiền thực — cũng có những điều chỉnh về nguyên tắc trình bày mà người làm nghề cần nắm để không lập sai ngay từ báo cáo tài chính năm 2026 đầu tiên theo chế độ mới.

Bài viết này đi thẳng vào cách lập BCLCTT theo phương pháp gián tiếp — phương pháp được đa số doanh nghiệp Việt Nam áp dụng vì không đòi hỏi theo dõi chi tiết từng luồng tiền ra/vào như phương pháp trực tiếp — kèm ví dụ số liệu cụ thể để người mới có thể áp dụng ngay.

Vì sao chọn phương pháp gián tiếp?

Phương pháp gián tiếp xuất phát từ lợi nhuận kế toán trước thuế trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, sau đó điều chỉnh các khoản không phải bằng tiền (khấu hao, dự phòng, lãi/lỗ chênh lệch tỷ giá chưa thực hiện...) và biến động vốn lưu động để "quy đổi" ra dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh.

Ưu điểm lớn nhất: doanh nghiệp có thể lập báo cáo này chỉ từ ba nguồn số liệu đã có sẵn — Bảng cân đối kế toán đầu kỳ và cuối kỳ, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh trong kỳ, và sổ chi tiết một số tài khoản liên quan — mà không cần xây dựng thêm hệ thống theo dõi dòng tiền song song như phương pháp trực tiếp. Đây cũng là lý do phương pháp này được xem là chuẩn thực hành phổ biến nhất tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Tài liệu cần chuẩn bị trước khi lập

Trước khi bắt tay vào lập báo cáo, kế toán cần tập hợp:

Bảng cân đối kế toán tại thời điểm đầu kỳ và cuối kỳ báo cáo
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh trong kỳ
Thuyết minh báo cáo tài chính (đặc biệt phần khấu hao TSCĐ, dự phòng, phân bổ chi phí trả trước)
Sổ kế toán các tài khoản Tiền mặt, Tiền gửi ngân hàng, Tiền đang chuyển
Sổ kế toán các tài khoản hàng tồn kho, phải thu, phải trả và các tài khoản khác có liên quan đến hoạt động đầu tư, tài chính
Bảng tính và phân bổ khấu hao tài sản cố định trong kỳ
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ kỳ trước để đối chiếu số dư tiền đầu kỳ

Việc lập và trình bày BCLCTT hàng năm vẫn phải tuân thủ Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 24 (VAS 24) về Báo cáo lưu chuyển tiền tệ; Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn cách trình bày cụ thể theo chế độ kế toán doanh nghiệp mới, đồng thời cho phép doanh nghiệp trình bày linh hoạt hơn — được bỏ bớt các chỉ tiêu không phát sinh và sắp xếp lại thứ tự chỉ tiêu miễn không thay đổi mã số, thay vì phải giữ nguyên khung cứng như trước.

3 bước lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp

Bước 1 — Xác định dòng tiền từ hoạt động kinh doanh

Bắt đầu từ chỉ tiêu "Lợi nhuận trước thuế" lấy từ Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, sau đó lần lượt điều chỉnh:

Cộng trở lại các khoản chi phí không bằng tiền:

Khấu hao TSCĐ và bất động sản đầu tư
Các khoản dự phòng (dự phòng nợ phải thu khó đòi, dự phòng giảm giá hàng tồn kho...)
Lỗ chênh lệch tỷ giá hối đoái do đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ
Lỗ từ thanh lý, nhượng bán TSCĐ

Trừ ra các khoản không thuộc hoạt động kinh doanh:

Lãi chênh lệch tỷ giá hối đoái do đánh giá lại
Lãi từ hoạt động đầu tư (lãi tiền gửi, cổ tức, lợi nhuận được chia, lãi từ thanh lý TSCĐ...)
Chi phí lãi vay (sẽ được tính vào hoạt động kinh doanh ở dòng riêng)

Điều chỉnh biến động vốn lưu động (dựa vào chênh lệch số dư đầu kỳ – cuối kỳ trên Bảng cân đối kế toán):

Tăng/giảm các khoản phải thu
Tăng/giảm hàng tồn kho
Tăng/giảm các khoản phải trả (không kể lãi vay phải trả, thuế TNDN phải nộp)
Tăng/giảm chi phí trả trước
Tiền lãi vay đã trả, thuế TNDN đã nộp, tiền thu khác, tiền chi khác từ hoạt động kinh doanh

Kết quả cuối cùng của Bước 1 là chỉ tiêu "Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh".

Bước 2 — Xác định dòng tiền từ hoạt động đầu tư

Tổng hợp từ sổ chi tiết các tài khoản tài sản dài hạn và đầu tư tài chính:

Tiền chi mua sắm, xây dựng TSCĐ và tài sản dài hạn khác
Tiền thu từ thanh lý, nhượng bán TSCĐ
Tiền chi cho vay, mua công cụ nợ của đơn vị khác
Tiền thu hồi cho vay, bán lại công cụ nợ
Tiền chi đầu tư góp vốn vào đơn vị khác
Tiền thu hồi đầu tư góp vốn vào đơn vị khác
Tiền thu lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia

Cộng đại số các khoản trên ra "Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động đầu tư".

Bước 3 — Xác định dòng tiền từ hoạt động tài chính

Tiền thu từ phát hành cổ phiếu, nhận vốn góp
Tiền chi trả vốn góp, mua lại cổ phiếu đã phát hành
Tiền thu từ đi vay
Tiền chi trả nợ gốc vay
Tiền chi trả nợ thuê tài chính
Cổ tức, lợi nhuận đã trả cho chủ sở hữu

Cộng đại số ra "Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động tài chính".

Tổng hợp và đối chiếu số dư tiền

Cộng ba dòng tiền thuần từ ba hoạt động, cộng thêm ảnh hưởng của thay đổi tỷ giá hối đoái quy đổi ngoại tệ, cộng số dư tiền đầu kỳ để ra số dư tiền cuối kỳ. Bước bắt buộc cuối cùng: đối chiếu số dư tiền cuối kỳ tính ra trên BCLCTT phải khớp tuyệt đối với số dư tiền và tương đương tiền trên Bảng cân đối kế toán cuối kỳ. Đây là điểm kế toán mới hay bỏ sót nhất — nếu hai số liệu lệch nhau, gần như chắc chắn có sai sót trong việc phân loại một khoản mục vào sai hoạt động (ví dụ đưa nhầm tiền vay ngắn hạn vào hoạt động kinh doanh thay vì hoạt động tài chính).

Ví dụ minh họa nhanh

Giả sử doanh nghiệp có lợi nhuận trước thuế 500 triệu đồng, khấu hao trong kỳ 120 triệu đồng, các khoản phải thu tăng 80 triệu đồng (dòng tiền ra), hàng tồn kho giảm 50 triệu đồng (dòng tiền vào), phải trả người bán tăng 30 triệu đồng (dòng tiền vào), đã nộp thuế TNDN 60 triệu đồng.

Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh = 500 + 120 − 80 + 50 + 30 − 60 = 560 triệu đồng.

Con số này cho thấy dù lợi nhuận kế toán chỉ 500 triệu, doanh nghiệp thực tế thu về 560 triệu tiền mặt từ hoạt động kinh doanh trong kỳ — đây chính là giá trị của BCLCTT so với báo cáo kết quả kinh doanh: phản ánh đúng "tiền tươi thóc thật" thay vì lợi nhuận trên sổ sách.

Những sai sót thường gặp cần tránh

Nhầm lẫn giữa "tăng tài sản" và "tăng nguồn vốn" khi tính biến động vốn lưu động, dẫn đến cộng/trừ sai dấu
Bỏ sót điều chỉnh lãi/lỗ chênh lệch tỷ giá đánh giá lại cuối kỳ
Đưa khoản vay ngắn hạn ngân hàng để tài trợ vốn lưu động vào hoạt động kinh doanh thay vì hoạt động tài chính
Không đối chiếu số dư tiền cuối kỳ với Bảng cân đối kế toán trước khi phát hành báo cáo
Với báo cáo lập theo Thông tư 99/2025/TT-BTC từ 2026: quên rà soát lại các chỉ tiêu tài khoản mới được bổ sung liên quan đến công cụ tài chính, dự phòng để đảm bảo phân loại đúng vào hoạt động kinh doanh, đầu tư hay tài chính.

Kết luận

Lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ theo phương pháp gián tiếp không khó nếu kế toán làm theo đúng trình tự ba bước và luôn đối chiếu số dư tiền cuối cùng. Với việc Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức áp dụng từ năm tài chính 2026, đây là thời điểm phù hợp để kế toán viên, đặc biệt người mới vào nghề, rà soát lại quy trình lập báo cáo của đơn vị mình, cập nhật mẫu biểu và tài khoản theo quy định mới trước khi bước vào kỳ báo cáo tài chính năm 2026 đầu tiên theo chế độ kế toán mới.